یک. در باب تسامح ادله

یکی از موضوعاتی که مشهور فقهای عامه و امامیه به آن اعتقاد داشته‌اند و در آثار خود آن را مطرح کرده‌اند، تسامح ادله است. بر اساس این دیدگاه، هرگاه کسى بر مبناى حدیثى براى رسیدن به ثواب عملى را انجام دهد، خداوند ثواب آن عمل را به او خواهد داد.

تسامح در ادله، شامل ادله اصول عقاید و احکام شرعى نیست، بلکه خاص اخلاقیات و مستحبات است. شیخ اعظم انصارى گوید: «المشهور بین اصحابنا والعامّة التسامح فى ادلّة السّنن ، بمعنى عدم اعتبار ما ذکروه من الشروط للعمل بأخبار الأحاد، من الاسلام والعدالة والضبط فى الروایات الدالة على السنن فعلاً او ترکاً» («التسامح فى ادلة السنن» ، ص11)

شهید ثانى هم در تفسیر این اصطلاح فرماید: «وجوز الاکثر العمل به اى : بالخبر الضعیف فى نحو : القصص والمواعظ وفضائل الاعمال ، لا فى نحو : صفات الله المتعال واحکام الحلال والحرام» («الرعایة فى علم الدرایة» ص94)

از مجموع روایات در این باب استفاده مى‌شود که ترتب ثواب، مشروط به انجام عمل به داعى امتثال امر خدا و رسول او (صلى الله علیه وآله وسلم) و نیل به ثواب مى‌باشد و اگر عمل اینگونه انجام گرفت و بعد کشف خلاف شد که معصوم چنین نفرموده، در هر حال ثواب آن عمل به او داده خواهد شد.

البته عمل به این روایات در صورتى شایسته است که روایت شدت ضعف نداشته و مضمون آن مخالف با دلیل قطعى از کتاب و سنّت نباشد و معارض اقوى نداشته باشد. این امر تقریباً در میان فقهای امامیه نظر مشهور و غالب را تشکیل می‌دهد که البته اخیراً مورد انتقاد جدی قرار گرفته است. این افراد بیان می‌دارند که پذیرش تسامح ادله، راه را برای رواج خرافه می‌گشاید و دین را از بدعت‌ها پر خواهد کرد. شاید افرادی هم به همین تصور که ادله‌ی امور مستحب چندان مورد بررسی قرار نمی‌گیرد، تهییج شوند که دین را به امور موهوم بیالایند.

 دو. تاکتیک مبارزه با خرافات

اما متأسفانه امروزه در کشور ما مبارزه با خرافات نیز از امور سیاسی بو به عنوان یک انگ درآمده است و کسی توجهی ندارد که موضوعات مطرح شده در جامعه تا چه اندازه بر اساس دین و پایه‌های مذهب است، بلکه می‌نگرند که تا چه اندازه می‌تواند آنها را به منافع‌شان نزدیک‌تر کند.

رحلت آیت‌الله توسلی باعث شد کسانی که تا دیروز گریبان می‌دریدند و نقل خواب را موجب وهن اسلام و خروج از دین قلمداد می‌کردند، چهره‌شان روا شود و حتی خود نیز به همان آفتی دچار شوند که از ان نهی می‌کردند. نقل خوابی از حضرت امام خمینی(ره) نیز با حمایت و تکرار برخی اصلاح‌طلبان همراه بود. در حالی همین‌ها بودند که تا چند روز پیش بر عدم حجیت خواب تأکید داشتند، این‌بار بر صحت‌اش پای می‌فشرند. کاش دین‌داری‌مان بر مبنای سیاست‌مان تعریف نمی‌شد.