بهار قرآن قرار است بخشی باشد ثابت در ماه رمضان
که هر روز آیهای و تفسیری را نقل کنم.
بهار قرآن ۴
لاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَفْرَحُونَ بِمَا أَتَواْ وَّیُحِبُّونَ أَن یُحْمَدُواْ بِمَا لَمْ یَفْعَلُواْ فَلاَ تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِّنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ
آیه 188 - سوره آل عمران
ترجمه: گمان مبر آنها که از اعمال (زشت) خود خوشحال مىشوند، و دوست دارند در برابر کار (نیکى) که انجام ندادهاند مورد ستایش قرار گیرند، از عذاب (الهى) برکنارند! (بلکه) براى آنها، عذاب دردناکى است!
شأن نزول: محدثان و مفسران شأن نزولهاى متعددى براى آیه فوق نقل کردهاند. از جمله اینکه جمعى از یهود به هنگامى که آیات کتب آسمانى خویش را تحریف و کتمان مىکردند و به گمان خود، از این رهگذر نتیجه مىگرفتند، از این عمل خود بسیار شاد و مسرور بودند، و در عین حال دوست مىداشتند که مردم آنها را عالم و دانشمند و حامى دین و وظیفهشناس بدانند، آیه فوق نازل شد، و به پندار غلط آنها پاسخ گفت.
بعضى دیگر گفتهاند: آیه درباره منافقان است، هنگامى که یکى از جنگهاى اسلامى پیش مىآمد، آنها با انواع بهانهها، از شرکت در میدان جنگ خوددارى مىکردند، و به هنگامى که جنگجویان، از جهاد بر مىگشتند، قسم یاد مىکردند، که اگر عذر نمىداشتند، هرگز جهاد را ترک نمىگفتند، و با اینحال انتظار داشتند که در برابر «کار ناکرده» مانند مجاهدان فداکار، مورد تحسین قرار گیرند!! آیه نازل شد و به این توقع نابهجا پاسخ گفت.
نکتههای تفسیری
۱ از مواردى که غیبت جایز است، در مورد کسى است که ادّعاى مقام یا تخصّص یا مسئولیّتى را مىکند که صلاحیّت آن را ندارد. «یُحِبُّونَ أَنْ یُحْمَدُوا بِما لَمْ یَفْعَلُوا» براى اینکه این تمایل نابجا- ستایش بدون عمل- کور شود، در اسلام هر گونه تملّق و چاپلوسى منع شده است.
۲ گنهکار ممکن است پشیمان شده، توبه کند و نجات یابد، ولى افراد مغرور، حتى در صدد توبه برنمىآیند، لذا امیدى به نجات آنان نیست.
۳ کسانى که در دنیا گرفتار اوهامِ خودپرستى و اسیر زندان «منیّت» هستند، در قیامت نیز اسیر و گرفتار عذاب الهىاند.
۴ علاقه به تشویق و تقدیر، در برابر کارهاى نیکى که انجام شده، اگر در حد اعتدال باشد و انگیزه اعمال نباشد مذموم نخواهد بود، زیرا غریزى انسان است. اما با این حال، دوستان خدا و افرادى که در سطوح عالى ایمان قرار دارند، حتى از چنان سرور و چنین تقدیرى خود را بدور مى دارند.
برگرفته از تفسیر نور، نمونه و کشاف