صلح و آرامش یکی از اموری است که اسلام آن را هم مقدمه‌ی ایمان و نشر حقیقت می‌داند و هم آن را نتیجه‌ی ایمان بر می‌شمارد. فرد یا جامعه‌ای که در آن تشنج و درگیری باشد، معمولاً از ایمان و ذکر الهی خالی ست و نشر حقیقت و دست‌یابی به معارف الهی در آن سخت‌تر خواهد بود.

از همین‌روست که امیرالمؤمنین علیه‌السلام خطاب به یاران خود در جنگ صفین فرمودند که دشمن را دشنام ندهید که من دوست ندارم که شما به بددهانی و تندی بشناسند. به جای آن برای دشمن طلب مغفرت کنید و از خداوند بخواهید که خون (جان) شما را و آن‌ها را حفظ کند.

فلسفه‌ی جهاد ابتدایی در اسلام نیز همین امر است که با برقراری آرامش و رفع موانع، امکان رسیدن پیام حق به گوش فطرت حقیقت‌جوی مردم امکان‌پذیر شود.

مصلحت اندیشی در نگاه رهبری

مطلبی طولانی نوشته بودم که از انتشارش پشیمان شدم. درباره‌ی مدعیان اصول‌گرایی و اخلاق. اما بهتر دیدم که سخنانی از امام خامنه‌ای درباره‌ی مصلحت را با اندم جستجویی در سایت ایشان یافتم که برای حقیقت‌جویان به‌درد بخور خواهد بود.

اگر فرصت خواندن تمام سخنان را ندارید لااقل تیترها بخوانید

 جمع میان آرمان‌گرایی و مصلحت‌اندیشی اعتدال به بار می‌آورد

یکى از دانشجویان عزیز مطرح کردند که «شما مى‏گویید دانشجویان مصلحت‏اندیش نباشند. حالا ما آرمانگرا، پس چرا گاهى اوقات بعضى از دستگاههاى اجرایى مصلحت‏اندیشى مى‏کنند؛ این دو چگونه قابل جمع هستند؟» من این نکته را بگویم که مصلحت‏اندیشى بد، منفى و ضدّارزش نیست. مصلحت‏اندیشى یعنى دنبال مسأله‏اى که مصلحت است، رفتن. این‏که موضوع بدى نیست. این را بدانید که دستگاه اجرایى کشور در تعامل بسیار دشوار خود در دنیا، بر سر دوراهیهایى قرار مى‏گیرد که مجبور مى‏شود مصالحى را در نظر بگیرد؛ چون اداره کشور و کار اجرایى، کار خیلى سختى است. مثال آن، این است که وقتى کسى از پاى تلویزیون کوهنوردى را مى‏بیند که با زحمت و قدم به قدم جلو مى‏رود، با خودش مى‏گوید: یک ذرّه زودتر و تندتر قدم بردار تنبل! او پاى تلویزیون نشسته، در آن ارتفاع چندهزار مترى و در آن وضعیت قرار ندارد که ببیند این کار چقدر عملى است. همین مثال بر کسى که مسابقه کشتى یا فوتبال را از تلویزیون مى‏بیند، صدق مى‏کند. حتماً دیده‏اید که گاهى اوقات بعضى از تماشاگران فوتبال، دائم به بازیکنها و تیمهاى مورد علاقه خود دستور مى‏دهند: تنبل بزن! شوت کن! به هرحال، کار اداره کشور کار سختى است و البته مصلحت، هیچ اشکالى هم ندارد؛ ما به آنها ایراد نمى‏گیریم. البته حواسمان هم جمع است که آنها همیشه غرق در مصلحت نشوند و بنده با توجه به مسؤولیتم به این موضوع توجّه مى‏کنم.
اگر شما جوانان نگاه به قلّه‏هاى آرمانى را کنار بگذارید، برآیندِ غلطى به‏وجود خواهد آمد. برآیندِ آرمانگرایى شما و چالش مسؤولان با مصلحتها، برآیند معتدل و مطلوبى خواهد شد؛ اما اگر شما هم دنبال مصلحت‏گرایى رفتید و گرایش مصلحت‏اندیشانه - یعنى صددرصد با واقعیتها کنار آمدن - وارد محیط فکرى و روحى دانشجو و جوان شد، آن‏وقت همه چیز به‏هم مى‏ریزد و بعضى آرمانها از ریشه قطع و گم خواهد شد. دانشجویان نباید آرمان‏گرایى را رها کنند. توقّع من از شما عزیزان این است که پایه‏هاى معرفتى خودتان را در همه زمینه‏ها عمیق و مستحکم کنید. (15/ 08/ 82)

دفاع از انقلاب و تشخیص مصلحت آن کارى سهل و ممتنع است

مطلبى که همه‏ى ما باید به آن توجه کنیم، این است که دفاع از انقلاب و تشخیص مصلحت آن، کارى است که هم آسان و هم مشکل (سهل و ممتنع) مى‏باشد. آسان است؛ چون فطرتهاى پاک عامه‏ى مردم آن را تشخیص مى‏دهد. اگر شما به جمعیت عظیم مردم ایران نگاه کنید، خواهید دید که در همه‏ى مسایل از اول انقلاب تا امروز، تقریباً عامه‏ى مردم درست فکر کرده‏اند، درست تشخیص داده‏اند و راه را خوب شناخته‏اند و اصولاً شبهه و وسوسه و خدشه‏یى در راه مستقیم آنها به‏وجود نیامده و یا زود گذر بوده‏است. لذا مثلاً در جنگ، عموم مردم از شهرها و روستاها و قشرهاى مختلف و زنها و خانواده‏ها عشایر و کارگران - مخصوصاً قشرهاى مستضعف و محروم - هر چه در وسع و توانشان بود، براى جنگ انجام دادند. پس، این بدان معناست که عامه‏ى مردم و متن جامعه، مصلحت انقلاب را تشخیص داده و درک مى‏کنند.

اما از طرف دیگر، به نظر مى‏رسد تشخیص مصلحت انقلاب و دفاع از آن مشکل است؛ چون بعضى از خواص و بعضى از کسانى که ادعا مى‏کنند مسایل کشور یا مسایل سیاسى را مى‏شناسند، گاهى اشتباه مى‏کنند و غلط مى‏فهمند و کج تشخیص مى‏دهند و بد عمل مى‏کنند. کسانى‏که ادعا مى‏کردند مسایل سیاسى ایران را مثلاً از چهل سال پیش آگاهند، گاهى در مسایلِ واضحِ امروز، درمى‏مانند. چیزى را که مردم بروشنى مى‏فهمند، بعضى از این افرادِ به اصطلاح صاحب‏نظر و فهیم، تشخیص نمى‏دهند! معلوم مى‏شود چنین فهمى مشکلاتى دارد و خیلى هم آسان نیست. (22/ 06/ 68)

شرط شکست دشمنی هم‌چون اسرائیل در نظر گرفتن مصلحت امت و مصلحت کشور است
لبنان و حزب‏اللَّه قهرمان نشان دادند که با ایستادگى و با همت والا مى‏توان در مقابل اسرائیل ایستاد و اسرائیل را شکست داد. چیزى که به مخیّله‏ى بعضى از سیاستمداران کشورهاى اسلامى هم خطور نمى‏کرد، اما اتفاق افتاد؛ واقع شد؛ اسرائیل در سایه‏ى ایستادگى، مقاومت، توکل به خداى متعال و استفاده از همه‏ى ظرفیت و نیروى حزب‏اللَّه و مردم لبنان شکست خورد. این یک نسخه‏ى عمومى و متعلق به همه‏ى دنیاى اسلام است؛ هیچ تفاوت نمى‏کند. شرطش این است که ماها که مسئولان کشورهاى اسلامى هستیم، منافع، خواستها و هوى‏هاى شخصى خودمان را در قضیه دخالت ندهیم و مصلحت امت و مصلحت کشور را در نظر بگیریم اگر این شرط رعایت شود، این نتیجه قطعى و حتمى است. (02/ 08/ 85)

مصلحت‌ها نباید به اصول و ارزش‌ها خدشه وارد کند

رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به ویژگیهای کشور از جمله تحرک و پویایی جامعه و حرکت جهش وار برای جبران عقب ماندگیها و همچنین اصول و ارزشهای دینی مورد اعتقاد مردم افزودند: در چنین جامعه ای، نهادی مانند مجمع تشخیص مصلحت نظام که بر قوانین و مسائل کشور و چارچوبها اِشراف دارد باید در مواقع لزوم، با ظرافت و دقت، مصلحت ها را به گونه ای تشخیص دهد که به اصول و ارزشها خدشه وارد نشود و همچنین موانع خودساخته در مسیر حرکت پرشتاب جامعه به وجود نیاید.
حضرت آیت الله خامنه ای، تشخیص مصلحت و فهم صحیح اهمّ و مهمّ و ترجیح اهمّ را وظیفه ای بسیار سنگین و مهم برای مجمع و نشان دهنده جایگاه والای این نهاد دانستند و تصریح کردند: برهمین اساس ترکیب مجمع تشخیص مصلحت نظام مجموعه ای از نخبگان با گرایش های مختلف و پایبند به نظام اسلامی، و مسئولان سه قوه است که مجمع را مظهر انسجام و اتحاد نظام قرار داده است. (21/ 12/ 85)

عزت،‌ حکمت و مصلحت را یک مثلث الزامی برای چارچوب ارتباطات بین المللی جمهوری اسلامی ایران

مقام معظم رهبری عزت،‌ حکمت و مصلحت را یک مثلث الزامی برای چارچوب ارتباطات بین المللی جمهوری اسلامی ایران توصیف کردند و در تبیین این اصول فرمودند: ما بر اساس اعتقاد و ایمان به توحید که خاصیت و شاخصه تفکر اسلامی است و نیز بر مبنای دل بستن به خدا و محبت و خدمت به بندگان او برای خود عزت قائل هستیم و ابرقدرتی، تکبر،‌‌ استکبار و فخرفروشی را در روابط بین المللی رد می کنیم. ملت ما از ذخایر فراوان فرهنگی برخوردار است و پرونده بسیار درخشانی در علم و سیاست جهانی و صحنه های گوناگون دیگر دارد. اما ما قصد فخرفروشی نداریم و ارتباطاتمان را براساس روابط و علایق انسانی،‌ عزت اسلامی و توحیدی و سربلندی ملت ایران بنا می نهیم.

اگر بخواهیم به اصل مطلب برسیم، باید عرض کنیم که امروز دیپلماسى ما از جهاتى، حتّى از دیپلماسى در دوران جنگ - که خیلى پیچیده و سخت بود - سخت‏تر، ظریفتر و ابتکارطلب‏تر است. اگر بخواهیم اصول سیاست خارجى را که بر پایه‏ى عزت و حکمت و مصلحت استوار است، بر اوضاع و شرایط پیچیده‏ى امروز دنیا و وضع خاص خودمان تطبیق کنیم، بلاشک فراست، ابتکار عمل، پُرکارى، دقت و پایبندى شدید به اصول و آرمانها، جزو وظایف عمومى دستگاه دیپلماسى ماست.

مراد از مصلحت

و اما مصلحت. مراد، مصلحت شخص من و شما نیست، که اگر ما این اقدام را کردیم، ممکن است برایمان گران تمام بشود. نه، گران هم که تمام بشود، مگر ما که هستیم؟ اگر کارى به مصلحت کشور و به مصلحت انقلاب است، ولى به مصلحت شخص من نیست، گو مباش؛ چه اهمیتى دارد؟ مصلحت، یعنى مصلحت انقلاب، و این مصلحت همه‏جانبه است؛ یعنى از رفتار شخصى ما - بخصوص شما - شروع مى‏شود. (18/ 04/ 70)

وظیفه دولت: عمل بر اساس عزت- حکمت- مصلحت

دولت هم البته آنچه را که لازمه حکمت و اعتزاز این ملّت است، در این زمینه عمل مى‏کند و باید عمل کند. آنچه را که مصلحت ملت است، همراه با عزّتى که مناسب این ملت است، باید با توجّه و دقّت دنبال کند و هیچ گونه عجله‏اى به خرج ندهد.

جوانان هم قدری مصلحت اندیشی کنند

قدرى هم جوانها عادت کنند به فروخوردن سخن خود؛ این هم یک تمرین است. در چالش‏هاى عظیم زندگى، خیلى اوقات هست که انسان حرفى دارد و دلش مى‏خواهد آن را بگوید؛ اما به هر دلیلى حرف را فرو مى‏خورد؛ این در مواقعى یک مصلحت بزرگ است؛ به این هم عادت کنید، بد نیست. در جاى خود ان‏شاءاللَّه مجال‏هایى خواهد بود و خواهید گفت آنچه را که فکر مى‏کنید باید گفت. (24/ 07/ 84)

مجلس باید مصلحت مردم را تضمین کند

مجلس شورای اسلامی نقطه ی امید نظام و مظهر اقتدار و اختیار ملت است. جایگاه مقدسی است که همیشه و درهمه احوال، می تواند و می باید رای و اراده ی ملت مسلمان و انقلابی را به کرسی بنشاند و مصلحت مردم را در شکل مقررات لازم الاتباع در بافت و رفتار نظام و حکومت، تضمین کند، خانه ی مردم و ملجاء دولت مردمی و مظهر ارزش های اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله و به تعبیر امام حکیم و فقید مان، عصاره ی فضائل ملت است، در این مجلس، دور شدن از فضائل و پایبند شدن به اغراض شخصی و گروهی و آلوده شدن به هوا های سیاسی و نفسانی از هر کس که باشد مردود و محکوم است، در این مجلس، رأی باید تابع معرفت، و بحث باید دور از تنازع و جدال باشد. در هر موضعگیری و هر سخنی باید رضای خدا و مصلحت انقلاب و خواست و نیاز مردم در نظر گرفته شود، همواره در این مجلس، معدود افرادی بوده اند که از این تکالیف غفلت ورزیده و راه، کج کرده اند و شاید امروز نیز باشند، لیکن اکثریت قاطع نمایندگان محترم که بحمدالله در همه ی دوره ها و امروز، در راه راست اسلام و انقلاب حرکت می کرده اند و می کنند، باید پاس نعمت بزرگ جمهوری اسلامی را بدارند و در اعمال و آراء گفتار خود، خدا را حاضر و ناظر بدانند و مصلحت انقلاب و کشور را با هیچ چیز دیگر معاوضه ننمایند، البته مجلس همواره باید به وظایف قانونی خود عمل و از حق قانونی خود استفاده کند اما هم نمایندگان محترم و هم مردم رشید ما قادرند تفاوت میان عمل به تکلیف قانونی و عمل بر طبق غرض شخصی و سیاسی را درک کنند. (18/ 10/ 68)

مصلحت‌اندیشی و حقیقت‌گرایی همزمان در رفتار امیرالمومنین

امیرالمؤمنین در تصمیم‏گیریها و در عمل خویش، ملاحظه‏ى خود را، ملاحظه‏ى من را، ملاحظه راحتى و ملاحظه‏ى خواستهاى نفسانى را اصلاً مداخله نداد. بعد از رحلت خاتم‏الانبیاء هم همین‏طور بود. در آن دوران بیست‏وپنج سال، آن‏طورى که مصلحت امت اسلام اقتضاء و ایجاب مى‏کرد، عمل کرد؛ از مصلحت تخطى نکرد و منیت نشان نداد. بعد از آن‏که امیرالمؤمنین به خلافت رسید، آن کسانى که حق را با خودشان مى‏دانستند و در سر سوداى خلافت داشتند، دیدید که چه کردند؟ دیدید که چه جنگها و خونریزیهایى به راه انداختند؟ على در آن بیست‏وپنج سال از این کارها نکرد؛ با این‏که خود را حق مى‏دانست. این، کلمات و زندگى امیرالمؤمنین است. او حقى را براى خود قائل بود؛ اما مصلحت بزرگ اسلام را در این مى‏دید که سکوت کند، تسلیم باشد و با جریان معمول جامعه پیش برود. آن وقتى هم که به خلافت رسید، باز دوستان نزدیک، دوستان دور و دشمنان ظاهرساز او را نصیحت کردند که عجله نکن، فلانى را عزل نکن، فلانى را نصب نکن، این حرف را نزن، این تقسیمِ این‏گونه را انجام نده، این پول و این مستمرى را قطع نکن. آن بزرگوار، به همه‏ى اینها با چشم بى‏اعتنایى نگریست؛ آنچه را که حق مى‏دانست، عمل کرد؛ این یک صفت از صفات امیرالمؤمنین است. (29/ 10/ 70)

قانون اگر براساس مصلحت نباشد اعتبار ندارد

نویسندگان قانون اساسى و اصل 44، هم هوشمند بودند، هم منصف؛ به نظر بنده. ما با بیشتر اینها از نزدیک کار کرده بودیم. در محصول کار هم که همین اصل 44، اصل 43 و اینهاست، کاملاً پیداست که اینها هم مردمان هوشمندى بودند، هم مردمان باانصافى بودند. اینها آن چیزى را که از نظرشان به شکل کلى درست هم هست، خط میانه‏ى بین اقتصاد سرمایه‏دارى و اقتصاد سوسیالیسم شناخته بودند و این را در قالب آن سه محور اصلى مالکیت، در اصل 44 ریختند. مالکیتهاى اختصاصى دولتى، مالکیت تعاونى، و مالکیت بخش خصوصى؛ اینها را تقسیم‏بندى کردند. بعد، در ذیلش براى این، دو سه تا شرط قرار دادند. یکى از شرطها این است که این تقسیم‏بندى با این مصادیق - که مصادیق را ذکر کردم - باید موجب رشد و توسعه‏ى اقتصاد بشود؛ باید مایه‏ى زیان نباشد. یعنى اگر یک روزى مسئولان کشور تشخیص دادند که این تقسیم‏بندى، مایه‏ى زیان است؛ موجب رشد اقتصادى نیست، این قانون دیگر در آن روز، بدین شکل اعتبار ندارد و به شکلى که منطبق بر مصلحت باشد، انطباق دارد. این، هوشمندى و انصاف آنها را مى‏رساند. (30/ 11/ 85)

همراهی دولت و مجلس به عنوان یک نگاه مصلحت‌اندیشانه‌ی اساسی

البته ارتباطات مجلس و دولت خوب است و من مى‏دانم که ارتباطات مجلس و دولت چه‏طور است. الحمدللَّه جهتگیرى‏هاى کلى، جهتگیرى‏هاى یکسانى است؛ اگرچه اختلاف سلائقى وجود دارد. در موارد اختلاف سلیقه، بالاخره هر طرف بایستى یک مقدارى کوتاه بیاید تا بتوانند مسائل را جمع کنند. این را به عنوان یک نگاه مصلحت‏اندیشانه‏ى اساسى من عرض مى‏کنم: با دولت بایستى همراهى بشود. دولت در اداره‏ى کشور و در مدیریت کشور، جهتگیرى درستى دارد. در همه‏ى برنامه‏ها، دولتها ممکن است با مجالس، با بعضى از نخبگان یا با بعضى از افراد دیگر اختلاف‏نظرهایى داشته باشند؛ در این اختلاف‏نظرها هم هیچ کس نمى‏تواند ادعا کند که قطعاً و در همه جا، حق با این طرف است یا با آن طرف؛ ممکن است گاهى حق با این طرف باشد، گاهى هم حق با آن طرف دیگر باشد. اما این نباید موجب بشود که دولت اصولگراى معتقد به مبانى انقلاب و بشدت در حال تحرک و خدمت و زحمت‏کشى، تضعیف بشود؛ این را توجه داشته باشید. (08/ 03/ 86)

براساس مصلحت حتی عقب‌نشینی هم می‌کنیم

ببینید این تبلیغ، با نوع تبلیغى که ما در گذشته قبل از اقامه حکومت حق و حکومت الهى مى‏کردیم، چقدر متفاوت است. آن روز کافى بود ما همین موضوعى را که مى‏خواهیم تبلیغ کنیم، درست بلد باشیم؛ آن گاه یک مبلّغ خوب مى‏شدیم. امروز اگر جهان، یا لااقل جامعه خود را درست نشناسیم، هر چه هم که آن موضوع را خوب بلد باشیم، نمى‏توانیم یک مبلّغ خوب باشیم. باید بفهمیم این حرفى که ما مى‏زنیم، به کجا ارتباط پیدا مى‏کند؛ چه جناحى را در سطح جهان - نه در سطح کشور - تقویت مى‏کند، چه جناحى را تضعیف مى‏کند. مثل یک جبهه نبرد. یک وقت یک نفر انسان، با دشمنى مواجه مى‏شود و مى‏خواهد از خودش دفاع کند. این، یک طور دفاع است. یک وقت هم انسان در مجموع یک جبهه چند کیلومترى در سنگرى قرار گرفته است و مى‏خواهد دفاع کند. این دفاع، طور دیگر است. یک وقت باید به مصلحت جلو رفت، یک وقت هم باید به مصلحت عقب آمد. (13/ 02/ 76)

مصلحت اندیشی سودجویانه‌ی سیاسی

باید با همان نواخت اول، حرکت ادامه پیدا مى‏کرد. وقتى که مجاهدان، در لحظه‏یى که باید بیش از همه، مخلصانه وارد عمل بشوند، با دیدِ سیاسىِ مصلحت‏اندیشانه و سودجویانه به قضایا نگاه کردند؛ این گروه خواست آن گروه را پس بزند؛ آن گروه خواست فلان قِمّه را تصرف کند، کار خراب شد. حالا هم راه همان چیزى است که در این ده، یازده سال، بلکه اگر یک مقدار از جلوتر ببینیم، در این پانزده، شانزده سالى که مبارزات شما برادران افغانى با دولتهاى جائر حاکم بر افغانستان شروع شده؛ همان‏طور که حرکت مى‏کردید، همان‏طور حرکت کنید؛ یعنى با نیت خالص براى خدا و عملى که در آن، هیچ اثر و نشانه‏یى از اهواى نفسانى نباشد. این، راه پیشرفت است. (22/ 01/ 69)

استقلال یعنی مصلحت کشور و مصلحت مردم نباید فداى هیچ چیز شود

این استقلالى که بحمداللَّه قوه مقنّنه ما دارد، چیز خیلى با ارزشى است. استقلال، به معناى دعوا کردن با دولت و مسؤولان اجرایى نیست؛ به معناى ضدّیت و مخالفت نیست - همه قوا باید با هم همدست و همکار باشند و به هم کمک کنند - استقلال به معناى این است که مصلحت کشور و مصلحت مردم نباید فداى هیچ چیز شود. دستگاه مقنّنه طبیعتش این است که براى جریان امور به وسیله قوه مجریّه، خطوطى را ترسیم کند؛ این کار را با دقّت و با وجدان حقیقىِ کارى انجام دهد که بحمداللَّه تاکنون این‏طور بوده است. من واقعاً شایسته مى‏دانم و وظیفه خودم مى‏دانم که از یکایک نمایندگان محترم، بخصوص از هیأت رئیسه محترم، بخصوص از شخص رئیس محترم مجلس، به‏خاطر حُسن اداره این جلسات تشکّر کنم. مجلس ما، برخلاف آنچه که انسان در بسیارى از مجالس دنیا مشاهده مى‏کند که مرکز نزاعها و کشمکشها و آشوبها و معاملات بسیار زشت و خلاف دین و شرع هستند، این‏طور نیست. این ارزش است؛ این را با همه وجود نگهدارید. (10/ 03/ 78)

نفهمیدن مصلحت انقلاب و ملت باعث ضربه به نظام می‌شود

وحدت کلمه را حفظ کنید. مبادا کسانى یا زبانهایى، بدون قصد و غرض سویى، فقط به علت اشتباه و به خاطر این‏که مصلحت را نمى‏فهمند و نمى‏دانند که چه بگویند، چیزهایى بگویند که مردم را دلسرد بکنند. متأسفانه گاهى در گوشه و کنار دیده مى‏شود که بعضیها مصلحت خود و مصلحت انقلاب و ملت را نمى‏فهمند. مى‏خواهند با زید بدى کنند، با نظام بدى مى‏کنند. مى‏خواهند مسؤولى را زیر سؤال ببرند، انقلاب را زیر سؤال مى‏برند. نمى‏فهمند که این کار، زیر سؤال بردن انقلاب است. مى‏خواهند یک جبهه‏بندى درست کنند، ولى نمى‏فهمند که این جبهه‏بندى، به وحدت ضربه خواهد زد. (24/ 05/ 69)

مجمع تشخیص مصلحت نظام یعنی وارد کردن نظرات مردم در قوانین کشور

امام، مجمع تشخیص مصلحت را درست کرد؛ یعنى آراءِ مردم که مظهرش مجلس شوراى اسلامى است، و حدود اسلامى که مظهرش شوراى نگهبان است، اگر بین آنها اختلافى پیدا شد، مجمع تشخیص مصلحت تصمیم مى‏گیرد. آن‏جایى که مصلحت کشور اقتضا کند، آن را براین مقدّم مى‏دارد. مجمع تشخیص مصلحت را هم امام درست کرد. آنچه که در مورد آزادى گفته مى‏شود، همه در شکم این حرکت عظیم و این سرخطّ مهمى است که امام براى این کشور به‏وجود آورد. حالا عدّه‏اى تازه از راه رسیده، مى‏خواهند آزادى، آزادى فکر و آزادى رأى را به امام و دستگاه امام و نظام اسلامى، تازه یاد بدهند و تلقین کنند! این خطّى بود که امام، حرکت نظام اسلامى را بر این خط قرار داد. (14/ 03/ 78)

صدا و سیما مصلحت ملت را فدا نکند

این صدا و سیمایى که متعلق به این ملت است - دولت هم که متعلق به ملت و با پول جیب این ملت اداره مى‏شود - نمى‏تواند بزرگترین مصلحت ملت را ندیده بگیرد و فدا کند. مثلاً در برنامه‏هاى معمولى، قصاید غرایى در مدح دولت و رئیس دولت بخوانند؛ اما در یک برنامه‏ى طنز، یا در یک برنامه‏ى سیاسى و اقتصادى، زیرآب همه چیز را بزنند! متأسفانه گاهى این چیزها دیده مى‏شود. (07/ 05/ 69)

امروز مصلحت ملت و مصلحت انقلاب اتحاد کلمه است

جناحهاى سیاسى این قضایا را در وسط میدان کارهاى سیاسى نیاورند که بهانه‏اى براى برانگیخته شدن در مقابل هم شود. امروز مصلحت کشور، مصلحت ملت و مصلحت انقلاب، اتّحاد کلمه و اتّحاد دلهاست
من آن‏وقت هم عرض کردم؛ ممکن است بعضى نقاط اختلاف نظرى درباره مسائل سیاسى و غیره بین اشخاص باشد - باشد - اختلاف نظر داشتن، حتّى در مسائل دینى، گاهى موجب دعوا نیست. شما به فقهاى اسلام نگاه کنید؛ یک فقیه در مسأله‏اى رأیى دارد، فقیه دیگر صددرصد رأیش مخالف اوست؛ اما پشت سر هم نماز مى‏خوانند؛ به هم اقتدا مى‏کنند؛ یکدیگر را عادل مى‏دانند. در مسائل، این‏گونه باید حرکت کرد. اگر هواى نفس نباشد، اگر خودخواهى نباشد، اگر مصلحتِ قبیله‏گرایى نباشد؛ مصلحت کشور، مصلحت نظام، آینده‏هاى بلندمدّت مورد نظر باشد، این جنجالها و این مناقشه‏ها چیزى نیست که دو گروه را، دو نفر را، دو انسان انقلابى را به جان هم بیندازد. من الان هم عرض مى‏کنم که گروههاى خودى، فاصله بین خودشان را کم کنند. گروههاى خودى، به همان معنایى که در نماز جمعه قبل معنا کردم؛ یعنى کسانى که اسلام را قبول دارند؛ حکومت اسلامى را قبول دارند؛ (09/ 07/ 78)

دانشجویان در برابر مصلحت‌اندیشی‌های حزبی و سیاسی آرمان‌خواهی کنند

آن چیزى که من در مورد کشور خودمان مى‏توانم به‏عنوان ویژگیهاى حرکت دانشجویى از قبل از انقلاب تا اوان انقلاب و از این‏جا به بعد عرض کنم، خصوصیاتى است که ذکر مى‏کنم:
خصوصیت اوّل، آرمانگرایى در مقابل مصلحت گرایى است؛ عشق به آرمانها و مجذوب آرمانها شدن. انسان وقتى که در محیط تلاش و کار معمولى زندگى قرار مى‏گیرد، گاهى موانع جلوِ چشم او را مى‏گیرد؛ آرمانها را دور دست و غیرقابل دستیابى به انسان نشان مى‏دهد و این خطر بزرگى است. گاهى آرمانها فراموش مى‏شوند. در محیط جوان، آرمانها محسوس، ملموس، زنده و قابل دسترسى و دستیابى است؛ لذا براى آنها تلاش مى‏شود. خودِ این تلاش، تلاش مبارکى مى‏شود  .... 
خصوصیت سوم، آزادى و رهایى از وابستگیهاى گوناگونِ حزبى و سیاسى و نژادى و امثال اینهاست. در این مجموعه حرکت دانشجویى، انسان مى‏تواند این خصوصیت را مشاهده کند که این هم یک شعبه از همان مصلحت‏گرایى است. غالباً در این‏جا از تقیّداتى که معمولاً مجموعه‏هاى گوناگون سیاسى و غیرسیاسى براى افراد خودشان فراهم مى‏کنند، خبرى نیست و جوان حوصله این قید و بندها را ندارد. لذا در گذشته پیش از انقلاب، احزابى بودند و کارهایى مى‏کردند؛ اما به دانشگاه که مى‏رسیدند، ضابطه از دستشان در مى‏رفت! ممکن بود چهار نفر عضو هم یارگیرى مى‏کردند، اما نمى‏توانستند انضباطهاى مورد نظر خودشان را - انضباطهاى حزبى خیلى شدید که در احزاب دنیا معمول بود و هست - در محیط دانشجویى به‏درستى اعمال کنند؛ زیرا دانشجو بالاخره در جایى به اجتهاد مى‏رسد. آن زمانها حزب توده، حزب فعّالى بود؛ تشکیلات خیلى وسیعى هم داشت؛ با شورویها هم مرتبط بود و اصلاً براى آنها کار مى‏کرد؛ اما به دانشگاه که مى‏رسید، مجبور بود بسیارى از حقایق حزبى را از چشم دانشجو پنهان کند! (01/ 09/ 78)

مجلس از حکمت و مصلحت شناسى در اجراى وظائف دشوار خود بهره بگیرد

مجلس بر حسب طبیعت خود داراى رابطه‏یى نزدیک و مهم با دولت است. تنظیم صحیح این رابطه، یکى از مهمترین کارهاى نمایندگان محترم مجلس شوراى اسلامى است. تصویب قوانینى که دولت را موظف و قادر بر اداره‏ى صحیح امور نماید و سپس نظارت بر اجراى آن از راههاى قانونى، نخستین وظیفه‏ى مجلس است و این وظیفه مستلزم همکارى و همدلى میان مجلس با دولت و حمایت مجلس از دولت است. سلامت این رابطه باید به گونه‏یى باشد که دولت، مجلس را گره گشاى کارهاى بزرگ بشناسد و از حکمت و مصلحت شناسى آن در اجراى وظائف دشوار خود بهره بگیرد. هم در وضع کنونى که دولت خدمتگزار با ریاست یکى از یاران برجسته‏ى امام راحل و یکى از چهره‏هاى درخشان انقلاب در حال انجام وظیفه است و هم در دولت بعدى که به فضل و هدایت الهى مسؤولیت اداره‏ى اجرایى کشور بر دوش شخصیت برجسته و برگزیده‏ى دیگرى خواهد بود، همواره مجلس محترم باید همچون چشمى تیزبین و مغزى مصلحت شناس و سرانگشتى گره گشا عمل کند تا دولت و مجلس هر یک در جایگاه خود بتوانند مشکلات مردم را حل کنند و کشور را به پیش ببرند و مجلس زمینه‏ساز و آسان‏کننده‏ى خدمات و وظائف اجرایى دولت باشد.
بدیهى است که این سخن به آن معنى نیست که نمایندگان به وظائف قانونى تذکر و سؤال و استیضاح در موارد خود عمل نکنند یا در رسیدگى به تخلفات کوتاهى نمایند. نمایندگان محترم در هر حال باید صراحت و حقگویى و آزادگى خود را حفظ کنند و بالخصوص مراقب باشند که وسوسه‏هاى بعضى از شیاطین که احیاناً ممکن است در صفوف مقدس مدیران اجرایى کشور نفوذ کرده باشند آنان را از وظائف نمایندگى ملت که امانت الهى است باز ندارد. (11/ 03/ 75)

مصلحت اندیشی چبز بدی نیست اما دانشجویان مصلحت‌اندیشی نکنند

امام خامنه‌ای ، دانشجویان را به آرمانگرایی مستمر فراخواندند و افزودند : البته مصلحت اندیشی چبز بدی نیست ودر روند دشواراداره کشور ، گاه مسوولان مجبور می شوند مصالحی را درنظر بگیرند اما ورود گرایش مصلحت اندیشانه به محیطهای فکری و روحی جوانان و دانشجویان آرمانها را به کلی ریشه کن خواهد کرد.
حضرت آیت الله خامنه ای در همین زمینه افزودند : جوانان و دانشجویان همواره به قله های آرمانی نگاه کنند تا برآیند آرمانگرایی آنها و چالش مسوولان با مصلحتها ، به نتیجه معتدلی منجر شود. (15/ 08/ 82)