با مدیر تازهکاری از نامردمیهای مدیر قبلی میگفتم که چنین گفت و چنان کرد.
اولش مدیر نو، همراهی کرد. بعد کمکم گفت که شما هم باید چنین میکردید، ولی چنان کردید. آخرش هم رسماً گفت که البته من هم فقط حرف میزنم و انتظار نداشته باشید که من هم راهی جز راه مدیر قبلی را بروم.
خواستم بهش بگویم که من هم غیر از این فکر نمیکردم. اینجا همهی مدیرانش فقط بلدند حرف بزنند. بندهی خدا فکر میکند که جدیاش گرفتهام؟! چه خیال خامی!
پوستم کلفت نشده است. هیچوقت هم از اینکه کسی به شخصیتم توهین کند، خوشم نیامده است. اما اینبار فرق میکند.
نه اینکه از اول خوشم آمده باشد. نه حتی عصبانی هم شدم و جوابی هم بهش دادم. حتی خودش هم فهمید که ناراحت شدم و خواست توجیهاش کند. نگذاشتم که پر رو بشود.
اولش خیلی عصبانی شدم. اما کمکم به حرفش فکر کردم. آرام شدم. بعد کمکم احساس کردم که عجب مدال افتخاری نصیبم شده است! عجب فحش باحالی بود!! فکر نمیکردم از یک توهین بتوان شاد شد.
امروز آقای فلان بیمقدمه و بیهیچ زمینهی صحبت، گفت: «شما توی دانشگاهتان علاوه بر معارف اسلامی و حقوق، دگماتیسم هم بهتان آموزش میدهند!»
اول تأمل کردم. سی ثانیه حرفی نزدم. فکر کردم که چی شده که به خودش اجازه داده است در برابر هیچ، اینگونه حرف بزند.
بعد پرسیدم: «منظورتان را نفهمیدم! دگم یعنی چی؟»
گفت: «ببین همهتون همینجوری هستید دیگه! به همین خاطر هم هست که میروید و کارهای تند انجام میدهید. میروید در جنبش عدالتخواه و کارهای سیاسی انجام میدهید. میروید جلوی قوه قضائیه و...»
پریدم وسط حرفش: «مگر خود شما نبودید که میگفتید از نحوهی برخورد با مفاسد اقتصادی ناراضی هستید؟! پس چرا...»
گفتم: «مگر بد است که آدم فکرش چارچوب داشته باشد؟ اصلاً مگر بد است که آدم برای خودش فکر و اعتقاد داشته باشد؟»
غیر مستقیم بهش گفتم که یعنی تو نداری!! وقتی غیر مستقیم هم جواب نداد، مستقیم بهش گفتم که مثل خودتان خوب است؟
گفت: «بحث اینها نیست. حتی آقای ---- هم که توی تیم [سیاسی] ماست، اون هم همینجوری است.»
بعدش هم زد توی خاکی و حاضر نشد دلیل بیاورد. اولش خیلی عصبانی شدم. اما فکر کردم.
پیش خودم فکر کردم، اگر یک آفتابپرست (یا آفتابگردون) بهم بگه دگم، نباید ناراحت شد. یعنی اینکه هنوز ریشههایی از اعتقادات در عملت پیداست. یعنی هنوز داری فکر میکنی. یعنی هنوز زندهای. هیچکس پشتسر مرده حرف نمیزند.
چند روز است گرفتار عدد و رقم شدهام و باید از آمار سر در بیاورم. فکر میکنم کلاْ همهی ما ایرانیها از کمیت و عدد و رقم بیزاریم و اگر هم به آمار پناه میبریم، برای توجیه و گولزدن دیگران یا خودمان است.
یکی از اساتیدمان میگفت اگر میخواهید تحقیق کنید هیچگاه به آمار رسمی رجوع نکنید. برای اینکه بفهمید که چقدر این آمار غلط است به تفاوت آمار پلیس و قوهی قضائیه در رابطه با قتل عمد توجه کنید. پلیس عدد کشتههای عمدی را کم نشان میدهد و قوهی قضائیه بزرگ.
به همهی اینها اضافه کنید، بیسوادی ملت را در آمار.
چند ماه پیش کتابی* را در باب فرهنگ جستجو میکردم. جدولی را به صورت کاملاً اتفاقی بررسی کردم. این جدول توزیع توصیفی سطح ادراک دانشجویان را از واژهی مهندسی فرهنگی بر اساس دانشگاه محل تحصیل نشان میداد.
در این جدول، برای تلفیق این آمارها، همه را با هم جمع کرده است، حتی درصدها را! و بعد تحلیلش را بر مبنای این رقم جدید ادامه داده است و به مسئولان امور فرهنگی ارائهی طریق کرده است.
با این اوصاف آیا انتظار یک جهش علمی و فرهنیگ و اقتصادی و ... یک تخیل خالی از واقع نیست؟ (لااقل در کوتاه مدت)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
* کتاب مجموعه مقالات اولین همایش ملی مهندسی فرهنگی - صفحهی چهرصد و سی و چهار
به آقای رئیس میگویم که من این کار را انجام نمیدهم. من سفارشی نمینویسم.
میخندد و میگوید: مینویسی!
میگویم: به هیچ وجه!
بلند میشود. دستش را بر شانهام میگذارد: مینویسی!
عصبانیتم را فرو میخورم: آخر من این کار را قبول ندارم. این مطلب را نمینویسم!
دستم را در دستش میگیرد و میفشارد: مگر همینجوری الکی است که بگی قبول ندارم و ننویسی؟
میگویم: اصلاً من کاری ندارم. بدهید به کسی که قبول داشته باشد.
اینبار میخنده. میگه: آخه هیشکی این کار رو قبول نداره که بخواهد بنویسه. خودم هم قبولش ندارم. اما باید بنویسیم. حالا هم برو بعداً با هم صحبت میکنیم.
توی دلم میخندم. خیلی با خودم خیلی کلنجار رفته بودم که چطور بهش بگویم کاری را که با هزار امید و آرزو به من سپردی انجام نمیدهم. با این که خوشحال بودم، خیلی دلم برایش میسوزد. مجبور است این کار را انجام دهد...
کارمندان دولتی به حصر عقلی، از دو حالت بیرون نیستند: یا امید به ترفیع دارند یا ندارند!
اونهایی که امید به ترفیع دارند کاری میکنند که زودتر بروند سراغ کار جدیدشان! برای تسریع در این مرحله هم باید خود را در معرض دید مدیر بالایی قرا دهند.
اونهایی هم که امید به ترفیع ندارند، آبباریکهی حقوق اداریشان را میگیرند. چه کار بکنند و چه نکنند.
کارمندان دولتی یا میدانند که موقتاند یا نمیدانند که موقتاند.
اما در هر صورت میدانند که کار اساسی و ریشهای هیچ سودی در زندگی شخصیشان ندارد.
چه انتظارات زیادی داری!
پس بیخیال بابا!
* * * * *
مدیر کلی صحبت کرد که چرا تایپیستهای اداره هم واسهی تایپ کردن، کلی کلاس میذارن و کار نمیکنند. (در همان زمان هم صدای بچهی خانم تایپیست میاد که کارمندان دارند باهاش بازی میکنند. صبحش هم دیده بودی که از سه نفر، چهار نفرشون دنبال اون بچه راه افتادن که باهاش بازی کنند. بیکار ِبیکار!)
در آن سو هم سایر کارمندان پس از جلسهی دو ساعته و غرولند کردن ـ که چرا رئیس اینقدر کار به ما داده است و ما نمیتونیم تمومش کنیم ـ حالا رفتهاند استراحت. یک ساعت و چهل و پنج دقیقه هم واسهی استراحت. ساعت دو و نیم هم که کسی دستش به کار نمیره!